fbpx

NEWS:

Przestrzeń miejska siedliskiem bytowania pszczoły miodnej

W porównaniu do lat ubiegłych, współczesny krajobraz rolniczy Polski uległ znacznym przeobrażeniom.
O ile niegdyś (głównie z powodu większego rozdrobnienia gospodarstw) poszczególne uprawy tworzyły swoistą mozaikę przeplataną ekstensywnie użytkowanymi łąkami kośnymi (koszonymi 1-2 razy w ciągu okresu wegetacyjnego) i pastwiskami, stanowiącymi źródło pożywienia dla pszczoły miodnej (i innych zapylaczy), o tyle obecnie coraz częściej obserwuje się monokultury uprawne.
Należy przy tym dodać, że około 71% tych upraw stanowią zboża, które jako rośliny wiatropylne nie produkują nektaru.

Pasieka nr 2 (pmsb_aranzacje_kwiatowe_z_roslin_jednorocznych_klomby_i_kwietniki_(2).jpg)
Aranżacje kwiatowe z roślin jednorocznych.
fot.© Aneta Sulborska

Taki stan rzeczy stanowi zagrożenie bioróżnorodności, powoduje ubożenie diety zapylaczy (przy monokulturach jest ona zbyt jednorodna), nieciągłości czasowe (okresy bezpożytkowe w ciągu okresu wegetacyjnego) oraz przestrzenne w taśmie pokarmowej zapylaczy, w efekcie może doprowadzić do powstawania tzw. pustyni pokarmowej.

Skutkiem wielohektarowych, jednogatunkowych upraw jest także likwidacja, niegdyś tak popularnych elementów rolniczej przestrzeni produkcyjnej, jak miedze, zadrzewienia i zakrzaczenia śródpolne, przydroża, grunty odłogowane, które stanowiły doskonałe pastwiska pszczele m.in. z racji bogactwa gatunkowego rosnących tam roślin.

Niepokojącym zjawiskiem jest także fakt wzrastającej chemizacji rolnictwa przejawiający się w większym zużyciu nawozów sztucznych i środków ochrony roślin (pestycydów i herbicydów), zwłaszcza preparatów systemicznych (które wnikają do rośliny i przemieszczają się w niej za pośrednictwem wiązek przewodzących), oraz w coraz lepszej skuteczności w ich aplikowaniu.

Stosowanie środków ochrony roślin to jedna sprawa, druga to nieprzestrzeganie przez wielu rolników pory wykonywania oprysków. Czasem wynika to z niewiedzy, innym razem z lenistwa, braku czasu lub wyobraźni, co nie zmienia faktu, że w ostatnich latach zatrucia rodzin pszczelich pestycydami niestety nie należą do rzadkości.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Paradoksalnie, znajdują one coraz lepsze warunki do życia w mieście. Od wielu lat obserwuje się trend stawiania uli na dachach budynków miast całego świata (patrz art. “Na dachach świata” str. .).

W Polsce inicjatorami tej idei był warszawski Hotel Regent, który w niedługim czasie doczekał się naśladowców (zarówno w samej stolicy, jaki i innych miastach). Można powiedzieć, że uli na dachach przybywa jak grzybów po deszczu.

Co przemawia za tym, że pszczoły mogą funkcjonować w mieście i to z dobrym skutkiem? Badania naukowców dowodzą lepszej przyżywalności pszczół w mieście w porównaniu z tymi na terenach rolniczych oraz wyższej produkcji miodu.

Pasieka nr 2 (pmsb_kolkwicja_chinska_ogod_botaniczny_(2).jpg)
Kolkwicja chińska - źrodło nektaru dla pszczół miastowych.
fot.© Aneta Sulborska

Okazuje się, że miejska zieleń cechuje się różnorodnością gatunków roślin dostarczających nektaru i/lub spadzi oraz pyłku (co wpływa na zróżnicowaną dietę pszczół) od wczesnej wiosny do jesieni (podczas gdy rośliny z upraw rolniczych i ogrodniczych kwitną na ogół przez krótki, ściśle określony w trakcie wegetacji czas), a przy tym jest wolna (lub prawie wolna) od środków chemicznych stosowanych w wysokowydajnym rolnictwie.

Ponadto, rośliny rosnące w przestrzeni miejskiej najczęściej znajdują się w zasięgu efektywnego lotu pszczół (do 3 km) i tym samym zbieraczki są w stanie wykonać dziennie więcej lotów, co przekłada się na ilość gromadzonych w ulu zapasów.

Mówi się o tym, że wyższa temperatura powietrza miast (średnia roczna temperatura miast zamieszkanych przez 1 mln ludności jest wyższa o 1-3°C w porównaniu z obszarami pozamiejskimi a zwiększona emisja ciepła antropogenicznego sprzyja tworzeniu się tzw. miejskiej wyspy ciepła) umożliwia pszczołom dłuższą pracę oraz skłania je do częstszych lotów, a w efekcie przekłada się na większe zbiory miodu.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Pasieka nr 2 (pmsb_wczesnowiosenne_byliny_cebulowe_-_ogrod_botaniczny.jpg)
Ogród botaniczny to wspaniała baza pożytkowa dla pszczół.
fot.© Aneta Sulborska

Taki stan rzeczy oznacza ciągłość bazy pokarmowej dla owadów przez cały okres wegetacyjny i jeśli tylko warunki pogodowe na to pozwolą, pożytki te będą mogły być w pełni wykorzystane. Źródłem nektaru, spadzi i pyłku w miastach są przede wszystkim drzewa i krzewy, ale także byliny i coraz częściej – rośliny jednoroczne, z których często tworzone są wymyślne aranżacje.

Odwieczne potrzeba piękna, która tkwi w człowieku oraz wzrastająca świadomość ludzi sprawia, że włodarze miast zwracają baczniejszą uwagę na kwietno-roślinną estetykę współczesnych miast. Od lat z podziwem obserwuję jedną z lubelskich dzielnic, która pięknieje z roku na rok dzięki przemyślanym nasadzeniom i kompozycjom roślinnym, a ja z niecierpliwością czekam na okres ich kwitnienia chcąc nacieszyć oko (np. kilkoma setkami krzewów pigwowca pyszniących się karminem kwiatów) i podpatrzeć pracujące na nich pszczoły. W miastach coraz częściej propagowana jest także idea „ogrodów przyjaznych pszczołom” tzn. takich, w których rosną gatunki stanowiące bogate źródło nektaru i pyłku dla owadów.

Zaleca się, by w tego typu ogrodach powierzchnie utwardzone ograniczyć do niezbędnego minimum, nie stosować środków ochrony roślin oraz rezygnować z uprawy odmian o kwiatach pełnych (o zwielokrotnionej liczbie płatków korony, które najczęściej nie produkują pyłku, gdyż ich pręciki zostały przekształcone w dodatkowe płatki), które mimo większej dekoracyjności w porównaniu z odmianami o kwiatach pojedynczych, są mniej lub w ogóle nieprzydatne pszczołom.

Elementem ogrodów przyjaznych pszczołom mogą być także tzw. łąki kwietne. W ich składzie gatunkowym, oprócz traw znajdują się również rośliny dwuliścienne, dostarczające pokarmu owadom zapylającym, a same łąki – jako, że wymagają mniejszego nakładu pracy (najczęściej są koszone raz lub dwa razy w ciągu okresu wegetacyjnego) niż tradycyjne trawniki – mogą być dla niego alternatywą.

W dodatku w porównaniu do niego są bardziej kolorowe.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Pasieka nr 2 (pmsb_bluszcz_pospolity_cmentarz_(1).jpg)
Bluszcz pospolity na cmentarzu.
fot.© Aneta Sulborska

Dzieje się tak, gdyż emitowane przez kwiaty molekuły zapachów krócej utrzymują się w powietrzu. Natomiast analizy laboratoryjne miodów przeprowadzone w wielu ośrodkach na świecie wykazały, że przebadane próbki spełniały normy jakościowe i nie zawierały szkodliwych związków chemicznych m.in. węglowodorów aromatycznych oraz metali ciężkich (m.in. ołowiu i kadmu, które są składnikami paliw).

Pszczoły „odfiltrowują” ewentualne zanieczyszczenia i cząstki kurzu (w przeciwieństwie do pestycydów, których przefiltrować nie mogą) podczas przetwarzania nektaru na miód oraz instynktownie unikają substancji szkodliwych by nie przynieść ich do gniazda.

Reasumując można stwierdzić, że krajobraz miejski to przestrzeń przyjazna dla pszczół (i innych zapylaczy) a elementy jego roślinności stanowią różnorodne, bogate źródło nektaru, spadzi i pyłku.

Gatunek Termin kwitnienia Długość kwitnienia Wydajność miodowa Wydajność pyłkowa lub masa pyłku
POŻYTKI WCZESNOWIOSENNE
DRZEWA I KRZEWY
Leszczyna pospolita II-III do 3 tyg. brak produkcji nektaru 168 g/krzew; 8,4 kg/100 m szpaleru
Dereń jadalny III-IV do 2 tyg. 20-25 kg/ha brak danych
Klon jesionolistny III-IV do 3 tyg. brak produkcji nektaru 0,8 kg/24 m2 korony
Olsza czarna III-IV 1-3 tyg. brak produkcji nektaru 884 g/drzewo
Wierzba iwa III-IV 1-3 tyg. 26-150 kg/ha 30-45 kg/ha
Wierzba szara III-IV 1-3 tyg. 60-70 kg/ha 30-45 kg/ha
BYLINY
Rannik zimowy II-III 2,5-6 tyg. 23 kg/ha 17 kg/ha
Śnieżyczka przebiśnieg II-III do 4 tyg. brak danych 1,3 kg/ha
Kokorycz pusta i kokorycz pełnaIII-IV do 4 tyg. 6-7 kg/ha 2-4 kg/ha
Lepiężnik różowy III-IV do 4 tyg. brak danych ~ 7 kg/ha
Miodunka plamista III-V ~ 3 tyg. 35-60 kg/ha brak danych
Podbiał pospolity III-IV 2-3 tyg. ~ 60 kg/ha 15-20 kg/ha
Szafran (krokus) wiosenny III-IV ~ 3 tyg. brak danych 2-15 mg /kwiat
Tab. 1. Wykaz wybranych gatunków roślin stanowiących źródło pożytków dla pszczoły miodnej w przestrzeni miejskiej.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Gatunek Termin kwitnienia Długość kwitnienia Wydajność miodowa Wydajność pyłkowa lub masa pyłku
POŻYTKI PÓŹNOLETNIE I JESIENNE
DRZEWA
Ewodia aksamitna k. VII-IX > 1 mies. 200 kg/ha 40 kg/ha
Lipa drobnolistna VII ~ 2 tyg. 200-300 kg/ha 10-100 kg/ha
Lipa japońska VII-VIII ~ 2 tyg. 280 kg/ha 40 kg/ha
Lipa krymska VII ~ 2 tyg. 300 kg/ha 90 kg/ha
Lipa srebrzysta VII-VIII ~ 2 tyg. 150 kg/ha 140-150 g/drzewo
Perełkowiec japoński VII-VIII ~ 5 tyg. 70-300 kg/ha brak danych
KRZEWY
Barbula szara IX-X ~ 5 tyg. 100-130 kg/ha brak danych
BYLINY
Aster nowoangielski IX-X ~ 5 tyg. 50-60 kg/ha brak danych
Bluszcz pospolity IX-X ~ 4 tyg. 150-500 kg/ha brak danych
Dzielżan ogrodowy VII-IX > 2 mies. ~ 450 kg/ha brak danych
Jeżówka purpurowa VII-VIII ~ 6 tyg. 190 kg/ha ~ 100 kg/ha
Języczka pomarańczowa VII-IX 7-8 tyg. 170 kg/ha 70 kg/ha
Krwawnica pospolita VII-VIII ~ 6 tyg. do 260 kg/ha 30- 40 kg/ha
Lebiodka pospolita VII-IX 7-8 tyg. 100-500 kg/ha brak danych
Mikołajek płaskolistny VII-IX ~5 tyg. 380-1000 kg/ha 30-180 kg/ha
Nawłoć kanadyjska VII-IX 6-8 tyg. 480-1000 kg/ha 45-90 kg/ha
Nawłoć późna VII-IX(X) 5-6 tyg. do 900 kg/ha 50-70 kg/ha
Przegorzan pospolity VII-VIII ~ 5 tyg. 470 kg/ha ~ 60 kg/ha
Rdestowiec ostrokończysty VIII-IX 4-6 tyg. 250-270 kg/ha brak danych
Rojnik ogrodowy VII-VIII 4-5 tyg. do 400 kg/ha brak danych
Rozchodnik okazały VIII-X 4-7 tyg. 90-220 kg/ha brak danych
Rozchodnik kamczacki VII-VIII 4-5 tyg. ~ 50 kg/ha brak danych
Różnik przerosłolistny VII-X ~ 8 tyg. 100-560 kg/ha 200-3600 kg/ha
Zawilec hupeheński VII-IX (X) > 2 mies. brak produkcji nektaru 10-280 kg/ha
Zimowit jesienny VIII-X ~ 6 tyg. 25-30 kg/ha brak danych
ROŚLINY JEDNOROCZNE I DWULETNIE
Dalia zmienna VII-IX 8-9 tyg. 180-190 kg/ha ~ 600 kg/ha
Kosmos podwójnie pierzasty VII-X ~3 mies. brak danych 120 kg/ha
Łopian pajęczynowaty VII-IX 6-8 tyg. 100-120 kg/ha do 160 kg/ha
Łopian większy VII-IX 6-7 tyg. 100-120 kg/ha do 240 kg/ha
Niecierpek gruczołowaty VII-IX (X) > 3 mies. 300-700 kg/ha 400-600 kg/ha
Przegorzan kulisty VII-VIII 3-5 tyg. 400-800 kg/ha 150-250 kg/ha
Ślazówka letnia VII-VIII ~ 7 tyg. 13-60 kg/ha pszczoły nie zbierają pyłku
Tab. 1. Wykaz wybranych gatunków roślin stanowiących źródło pożytków dla pszczoły miodnej w przestrzeni miejskiej.

Aneta Sulborska
Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie


Pszczelarstwo miejskie




Prenumerata „Pasieki” Czasopismo „Pasieka” to pismo dla pszczelarzy z pasją. Wydawane jako dwumiesięcznik w ciągu roku ukazuje się 6 numerów. Prenumerata roczna obejmuje 6 kolejnych...

Korzystaj z e-Prenumeraty na www.pasieka24.pl i w aplikacji mobilnej.Ciesz się pełnym dostępem do wszystkich książek i czasopism Wydawnictwa "Pasieka" Sprawdź jak szeroką bazę wiedzy pszczelarskiej...

Ostatnio dodane

Spór o maliny w Maleninie W Maleninie k. Tczewa już...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 16-08-2019

Telegraficzny skrót wydarzeń Polska Słupsk » Zirytowany bezczelnymi i regularnymi kradzieżami uli...

Pasieka 5/2019

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 13-08-2019

Pszczelarskie kompendium wiedzy o warrozie, cz. 2. W tej części...

Pasieka 5/2019

Gajda Anna - avatar Gajda Anna, 13-08-2019

Gospodarka matkami w pasiekach Polski i określenie źródeł ich...

Pasieka 5/2019

Bieńkowska Małgorzata - avatar Bieńkowska Małgorzata, 13-08-2019

Zawartość pyłku kukurydzy w obnóżach pszczelich pochodzących z pasiek...

Pasieka 5/2019

Teper Dariusz - avatar Teper Dariusz, 13-08-2019

Całoroczna gospodarka pasieczna, cz. 2. Consuetudinis vis magna est („Wielka jest...

Pasieka 5/2019

Szeliga Przemysław - avatar Szeliga Przemysław, 13-08-2019

Wentylacja zimą i nie tylko Wentylacja gniazda pszczelego to interesujące...

Pasieka 5/2019

Trzybiński Sławomir  - avatar Trzybiński Sławomir , 13-08-2019

Jagodniki w praktyce – nowe i niedoceniane pszczele pożytki Polska...

Pasieka 5/2019

Piątek Michał - avatar Piątek Michał, 13-08-2019

Pasieka w lesie Coraz częściej docenia się korzyści z obecności...

Pasieka 5/2019

Witkowska Paulina - avatar Witkowska Paulina, 13-08-2019